ଅତୀତର ପ୍ରେତ

ଶ୍ରୀ ଭୂପେନ୍ ଗୋସ୍ୱାମୀ

ଉପକ୍ରମ

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିଶାଳ ଆକାଶରେ ଏମିତି କିଛି ନକ୍ଷତ୍ର ସଦୃଶ କୃତି ରହିଛି, ଯାହା ପାଠକକୁ କେବଳ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଜୀବନର କିଛି ଅକୁହା ସତ୍ୟକୁ ଅତି ନିକଟରୁ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ । ଆଜି ଆମେ ସେହିଭଳି ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସ୍ଵାଦର ପୁସ୍ତକ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା, ଯାହା ପାଠକର ମନରେ ଏକ ଦୁର୍ବାର ଉତ୍କଣ୍ଠା ଏବଂ ଗଭୀର ସମ୍ବେଦନା ଜାଗ୍ରତ କରିବ ।

ଶ୍ରୀ ଭୂପେନ୍ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ‘ଅତୀତର ପ୍ରେତ’ ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଡିଟେକ୍ଟିଭ୍ ବା ଗୋଇନ୍ଦା ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହା ପାଠକକୁ ଆଦ୍ୟରୁ ପ୍ରାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହସ୍ୟର ଏକ ଅଜଣା ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ରଖେ । ଏହି କାହାଣୀଟି କେବଳ ଜଣେ ଅପରାଧୀର ସନ୍ଧାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷର ଲୋଭ, ପ୍ରତିଶୋଧ ଏବଂ ଅତୀତର କଳା ଅଧ୍ୟାୟ କିପରି ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ତାହାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ।

ପରିଚୟ

'ଅତୀତର ପ୍ରେତ' ପୁସ୍ତକଟି ଆମକୁ ଏପରି ଏକ ରହସ୍ୟଘେରା ଦୁନିଆକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଟି ପାଦଶବ୍ଦରେ ରହିଛି ବିଭୀଷିକା ଏବଂ ପ୍ରତିଟି ନିସ୍ତବ୍ଧତା ପଛରେ ଲୁଚି ରହିଛି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅତୀତ । କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ପଚିଶ ବର୍ଷ ତଳର ଏକ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଝଡ଼ବୃଷ୍ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିସ୍ତବ୍ଧ ରାତ୍ରିରୁ । ସେହି ରାତି କେବଳ ପ୍ରକୃତିର ତାଣ୍ଡବ ଦେଖି ନଥିଲା, ବରଂ ଦେଖିଥିଲା ଜମିଦାର ଅବନୀକାନ୍ତ ସିଂହଦେଓଙ୍କ ହାତରେ ସଂଘଠିତ ଏକ ନିର୍ମମ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡକୁ । ଏଠାରେ 'ପ୍ରେତ' କୌଣସି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ବାଇଶି ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରତିଶୋଧର ନିଆଁରେ ଜଳୁଥିବା ଏକ ମଣିଷର ଆତ୍ମା, ଯିଏ ନିଜର ସବୁକିଛି ହରାଇବା ପରେ ଜମିଦାର ବଂଶକୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଶପଥ ନେଇଛି । ଝାଡ଼-ଲଣ୍ଠନର ମ୍ଳାନ ଆଲୋକ ଏବଂ ପୁରୁଣା ପ୍ରାସାଦର ଅନ୍ଧକାର ଗଳି ପାଠକର ମନରେ ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଜଣେ ସାଧାରଣ ପାଠକ ଭାବରେ ଆପଣ ଅନୁଭବ କରିବେ ଯେ, କିପରି ଅତୀତରେ କରାଯାଇଥିବା ଗୋଟିଏ ପାପ ବର୍ତ୍ତମାନର ସୁଖଶାନ୍ତିକୁ ଛାରଖାର କରିଦିଏ । ଏହି ରହସ୍ୟର ପର୍ଦ୍ଦା ଉନ୍ମୋଚନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୋଇନ୍ଦା ଅଫିସର ପ୍ରଦୀପ ଚୌଧୁରୀ, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପ ଆପଣଙ୍କୁ ଶିହରଣ ଦେବ ।

ଅନ୍ୟପଟେ, 'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା' ଉପନ୍ୟାସଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଏକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏହା ହେଉଛି ୧୯୫୦ ଦଶକର ସହରୀ ସମାଜର ଏକ ନିଚ୍ଛକ ପ୍ରତିଛବି, ଯେଉଁଠି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିରାଟ ବ୍ୟବଧାନ ରହିଛି । ଲେଖକ କମଳା ପ୍ରସାଦ ମହାନ୍ତି ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଯୁବକ ସୁକାନ୍ତର ଜୀବନ ସଂଘର୍ଷକୁ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । ସୁକାନ୍ତ, ଯିଏ ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ କୁଦେହୀ ଯୁବକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଜଣେ ଧନୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ କନ୍ୟା ଲପିତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଏହି ସୌଭାଗ୍ୟ ହିଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶେଷରେ ଅଭିଶାପ ପାଲଟିଯାଏ । 'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ଆହତ ଚନ୍ଦ୍ର' । ସୁକାନ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସେହି ଆହତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଯିଏ ଜ୍ୟୋସ୍ନା ବିଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାମାଜିକ ପ୍ରତାରଣା ଏବଂ ପାରିବାରିକ ଅବହେଳାର କଳାବାଦଲ ଭିତରେ ହଜିଯାଏ । ଲେଖକ ଏହି ପୁସ୍ତକର ମୁଖବନ୍ଧରେ ହିଁ ସ୍ଵୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଲପିତାଙ୍କ ପରି ଏକ ଜଟିଳ ଓ ଅହଂକାରୀ ଚରିତ୍ରକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା । ଲପିତା ହେଉଛନ୍ତି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗର୍ବର ଏକ ବିଚିତ୍ର ମିଶ୍ରଣ, ଯିଏ ସୁକାନ୍ତଙ୍କୁ କେବଳ ଏକ 'ଜାପାନୀ କଣ୍ଢେଇ' ପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ।

ଏହି ଦୁଇଟି ଯାକ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମାନତା ହେଉଛି ମଣିଷର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ-। 'ଅତୀତର ପ୍ରେତ'ରେ ଜମିଦାର ବଂଶର ବୋହୂ ଅଶୋକା ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସତ୍ ପଥକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ବିଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ କି 'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା'ରେ ସୁକାନ୍ତ ନିଜର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାଇ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବରଣ କରନ୍ତି । ଉଭୟ ଲେଖକ ନିଜ ନିଜ କାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଦୁର୍ନୀତି, ଲାଞ୍ଚ କାରବାର ଏବଂ କ୍ଷମତାର ଅପବ୍ୟବହାରକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଧବ ବାବୁ ଲାଞ୍ଚ ଅଭିଯୋଗରେ ଗିରଫ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସୁକାନ୍ତର ସୁଖର ସଂସାର ତାସ୍ ଘର ପରି ଭୁଷୁଡ଼ି ପଡ଼େ । ଠିକ୍ ସେହିପରି, ଯେତେବେଳେ ଜମିଦାର ପରିବାରର ବିଶ୍ୱସ୍ତ ମ୍ୟାନେଜର ଘନଶ୍ୟାମ ବାବୁଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ରୂପ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅତୀତର ସେହି ଭୟଙ୍କର ସତ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ତବ୍ଧ କରିଦିଏ ।

ଏହି ସାରାଂଶ ପଢ଼ିବା ପରେ ଆପଣ ଅନୁଭବ କରିବେ ଯେ, କାହାଣୀ କେବଳ ଶବ୍ଦର ସମାହାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷର ଲୋଭ, ହିଂସା, ପ୍ରେମ ଏବଂ ଅନ୍ତହୀନ ପ୍ରତାରଣାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ । 'ଅତୀତର ପ୍ରେତ' ଆପଣଙ୍କୁ ଯେତିକି ରୋମାଞ୍ଚିତ କରିବ, 'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା' ଆପଣଙ୍କୁ ସେତିକି ଭାବପ୍ରବଣ କରିଦେବ । ଦୁଇଟି ଯାକ ପୁସ୍ତକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରତିଟି ପୃଷ୍ଠା ପାଠକର ମନରେ ନୂଆ ନୂଆ ଜିଜ୍ଞାସା ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖେ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

୧. 'ଅତୀତର ପ୍ରେତ'ର ରହସ୍ୟମୟ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

'ଅତୀତର ପ୍ରେତ' କାହାଣୀର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ପାଠକ ମନରେ ପ୍ରଥମରୁ ହିଁ ଏକ ଶିହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି କାହାଣୀଟି ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ପଚିଶ ବର୍ଷ ତଳର ଏକ ସମୟକୁ ନେଇ ଗତିଶୀଳ । ଏହା ଏପରି ଏକ ସମୟ ଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଥାର ପ୍ରଭାବ ଖୁବ୍ ଅଧିକ ଥିଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ଅଟ୍ଟାଳିକା ଭିତରେ ଅନେକ ରହସ୍ୟ ଲୁଚି ରହିଥିଲା ।

ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଓ ବାତାବରଣ: କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ଏକ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଝଡ଼ବୃଷ୍ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିସ୍ତବ୍ଧ ରାତ୍ରିରୁ ହୋଇଛି। ଲେଖକ ସେହି ରାତିର ଯେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି—ଗଛପତ୍ରରୁ ଝରୁଥିବା ପାଣି ବିନ୍ଦୁ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଏବଂ ପୁରୁଣା ଘରର ଝରକା କବାଟର ଶବ୍ଦ—ତାହା ପାଠକକୁ ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ଦୁନିଆର ଅନୁଭବ ଦିଏ । ଝାଡ଼-ଲଣ୍ଠନର ମ୍ଳାନ ଆଲୋକ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ଚିତ୍ରକରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍କିତ ନାରୀଦେହର ଚିତ୍ର ସେହି କାହାଣୀରେ ଏକ ଗୁମ୍‌ସୁମ୍ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

ଜମିଦାରୀ ପରିବେଶ: କାହାଣୀଟି ଜମିଦାର ବଂଶର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କ୍ରୂର ଅତୀତକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ବିରାଟ ଦର୍ପଣ, କାର୍ପେଟ୍‌ରେ ଭରା ଚଟାଣ ଏବଂ କାନ୍ଥରେ ଝୁଲୁଥିବା ବର୍ଚ୍ଛା ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଜମିଦାରୀ ଆଭିଜାତ୍ୟ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ହିଂସ୍ର ପ୍ରକୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଏ । ଉଦ୍ୟାନ-ବାଟିକା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେଶୀ ଓ ବିଦେଶୀ ଫୁଲର ସମାରୋହ ରହିଛି, ତାହା କେବଳ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅତୀତର ଅନେକ ରକ୍ତରଞ୍ଜିତ ଇତିହାସକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭିତରେ ଚାପି ରଖିଛି ।

ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି: କାହାଣୀରେ ଏକ ପୁରାତନ ଶିବ ମନ୍ଦିରର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହର-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅମୂଲ୍ୟ ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପିତ । ମନ୍ଦିର ଭିତରର ଆଲୋକ-ଅନ୍ଧାରର ଖେଳ ଏବଂ ଚୋରି ହୋଇଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିର ରହସ୍ୟ ସାମାଜିକ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ପାରିବାରିକ ସଙ୍କଟକୁ ସୂଚାଏ । ସେହି ସମୟର ସହରୀ ଜୀବନରେ ବାଈଜୀ-ମନ୍ଦିର ଏବଂ ସୁରାର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।

୨. 'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା'ର ସାମାଜିକ ଓ ମାନସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା'ର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ୧୯୫୦ ଦଶକର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ଓଡ଼ିଶା, ବିଶେଷ କରି କଟକ ସହର ଏବଂ ଏକ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବେଶକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ସ୍ତରର ମିଶ୍ରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ସହରୀ ବିଳାସ ଓ ଆଧୁନିକତା: ଚନ୍ଦ୍ରମାଧବ ବାବୁଙ୍କର ତିନି ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ ବିରାଟ କୋଠା ଏହି କାହାଣୀର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ । ଏଠାରେ ସବୁକିଛି ଆଧୁନିକତା ଏବଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତବାଦର ପ୍ରତୀକ। 'ଲ୍ୟାଜରାସ୍' କମ୍ପାନୀର ଦାମୀ ଫର୍ଣ୍ଣିଚର୍, ବିଦେଶୀ ଅଏଲ୍ ପେଣ୍ଟିଂ, ରେଫ୍ରିଜିରେଟର୍ ଏବଂ କାଶ୍ମୀରରୁ ଅଣାଯାଇଥିବା ଟେବୁଲ୍ ପରି ବୈଭବପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଶୈଳୀ ସେହି ସମୟର ଉଚ୍ଚବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ପରିଚୟ ଦିଏ । ଏହି କୋଠା ଭିତରେ ଥିବା ଲାଇବ୍ରେରୀ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଦେଶୀ ଲେଖକଙ୍କ ବହି ଭରି ରହିଛି, ତାହା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବକୁ ଦର୍ଶାଏ ।

ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ସଂଘର୍ଷ: ଅନ୍ୟପଟେ ସୁକାନ୍ତର ସେଇ ଅପ୍ରଶସ୍ତ ଏକ ବଖରା ବିଶିଷ୍ଟ ବସାଘର, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଆଧୁନିକ ସୁବିଧା ନାହିଁ । ଏହି ଘରେ ଗାଧୁଆଘର କିମ୍ବା ଫ୍ଲସ୍ ପାଇଖାନାର ସୁବିଧା ନାହିଁ, ଯାହା ଲପିତା ପରି ଜଣେ ଧନୀ ଝିଅ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ । ଏହି ଦୁଇଟି ପରିବେଶର ବ୍ୟବଧାନ କାହାଣୀର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଅଧିକ ଗଭୀର କରିଥାଏ ।

ବ୍ୟବସାୟିକ ଦୁର୍ନୀତି ଓ କ୍ଷମତାର ରାଜନୀତି: ୧୯୫୦ ଦଶକରେ ସରକାରୀ ଦପ୍ତର ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନମାନଙ୍କରେ ଚାଲିଥିବା କଳାବଜାର, ଲାଞ୍ଚ କାରବାର ଏବଂ ଲାଇସେନ୍ସ ପାଇଁ ଥିବା ଲବି ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଷ୍ଠଭୂମି । ଲାଲା ସାହେବଙ୍କ ପରି ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଧବ ବାବୁଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ଅଫିସରମାନେ କିପରି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଶୋଷଣ କରି ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି, ତାହା ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ ।

ଗ୍ରାମୀଣ ସରଳତା ଓ ଶିକ୍ଷା ସଂସ୍କାର: କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଶାନ୍ତ ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମ, ଯେଉଁଠାରେ ପରି ଅବଧାନଙ୍କ ପରି ନୀତିବାନ ବୃଦ୍ଧ ଶିକ୍ଷକ ରହନ୍ତି । ଏହି ପରିବେଶରେ ଇସ୍କୁଲ୍ ବା 'ବିଦ୍ୟାନିକେତନ' ଗଢ଼ିବାର ପ୍ରୟାସ ସହରର କଳୁଷିତ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ପରି ମନେହୁଏ ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ

'ଅତୀତର ପ୍ରେତ'ର ପାତ୍ର:

ଅଶୋକା: ଜମିଦାର ବଂଶର ବୋହୂ, ଯିଏ ଶିକ୍ଷିତା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପରିବାରର ବିଚିତ୍ର ରହସ୍ୟ ଘେରରେ ବନ୍ଦୀ । ସେ ନିଜ ସ୍ଵାମୀଙ୍କୁ ସତ୍ ପଥକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।

ଅଭୟକାନ୍ତ: ଅଶୋକାଙ୍କ ସ୍ଵାମୀ, ଯିଏ ମଦ ଓ ବାଇଜୀଙ୍କ ନିଶାରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ନିଜର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ହରାଉଛନ୍ତି ।

ଘନଶ୍ୟାମ ବାବୁ: ଷ୍ଟେଟ୍‌ର ବୃଦ୍ଧ ମ୍ୟାନେଜର । ସେ ଜଣେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ କର୍ମଚାରୀ ଭଳି ଜଣାପଡ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମୁଖା ପଛରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅତୀତ ଲୁଚି ରହିଛି ।

ପ୍ରଦୀପ ଚୌଧୁରୀ: ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଡିଟେକ୍ଟିଭ୍ ବା ଗୋଇନ୍ଦା, ଯିଏ ସହରରେ ହେଉଥିବା ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଓ ଚୋରିର ରହସ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରନ୍ତି ।

ରାଧାଚରଣ: ଜଣେ ଚତୁର କର୍ମଚାରୀ, ଯିଏ ଅଶୋକାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାର ଛଳନା କରି ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ସିଦ୍ଧି କରେ ।

'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା'ର ପାତ୍ର:

ସୁକାନ୍ତ: କାହାଣୀର ନାୟକ। ଜଣେ ଗରିବ ଓ ଦେଖିବାକୁ ସାଧାରଣ ଯୁବକ, ଯିଏ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ବଦଳିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ ଏବଂ ଲପିତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରେ ।

ଲପିତା: ଜଣେ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ଧନୀ ଏବଂ ଗର୍ବିତ ନାରୀ । ସେ ସୁକାନ୍ତଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଏକ ପୋଷା କୁକୁର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ।

ଚନ୍ଦ୍ରମାଧବ ବାବୁ: ଲପିତାଙ୍କ ବାପା, ଜଣେ ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଅଧିକାରୀ ଯିଏ ନିଜର ଖିଆଲ ଅନୁସାରେ ଝିଅର ଜୀବନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ।

ପ୍ରକାଶ: ସୁକାନ୍ତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ଯିଏ ବିଦେଶ ଫେରନ୍ତା ଓ ଧନୀ । ସେ ଲପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।

ରୁବି ଭାଉଜ: ସୁକାନ୍ତଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟା, ଯିଏ ଜୀବନର ସୁଖ ଦୁଃଖକୁ ସହଜରେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ଏବଂ ସୁକାନ୍ତଙ୍କୁ ସାହସ ଦିଅନ୍ତି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ

୧. 'ଅତୀତର ପ୍ରେତ'ର ରହସ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଶୋଧ

ଏହି କାହାଣୀଟି ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ପଚିଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏକ ଝଡ଼ବୃଷ୍ଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତିରେ ଘଟିଥିଲା । ଜମିଦାର ଅବନୀକାନ୍ତ ସିଂହଦେଓ ଜଣେ ନାରୀ ଏବଂ ଏକ ଶିଶୁକୁ ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବେ ବର୍ଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେହି ଦୁଇଟି ପ୍ରାଣହୀନ ରକ୍ତାକ୍ତ ଦେହର ସ୍ମୃତି ବର୍ତ୍ତମାନର ଜମିଦାର ବଂଶ ପାଇଁ ଏକ ଅଭିଶାପ ପରି ଠିଆ ହୋଇଛି ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ସେହି ଜମିଦାରୀର ମାଲିକାଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ଅଶୋକା, ଯିଏ ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତା ଏବଂ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ମହିଳା । ତାଙ୍କ ସ୍ଵାମୀ ଅଭୟକାନ୍ତ ଜଣେ ମଦ୍ୟପ ଏବଂ ବାଈଜୀଙ୍କ ନିଶାରେ ମଗ୍ନ ରହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି । ଅଶୋକା ବହୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସତ୍‌ପଥକୁ ଆଣିପାରୁ ନାହାନ୍ତି । ସେହି ପରିବାରର ଏକ ପୁରାତନ ମନ୍ଦିରରୁ ହର-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅମୂଲ୍ୟ ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ଚୋରି ହୋଇଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ହୀରା ଖଞ୍ଜା ହୋଇଥିଲା । ଅଶୋକା ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିଟିକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଚୋରକୁ ଟଙ୍କା ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି ।

ଷ୍ଟେଟ୍‌ର ମ୍ୟାନେଜର ଘନଶ୍ୟାମ ବାବୁ, ଯିଏ କି ଜମିଦାର ପରିବାରର ଜଣେ ଅତି ବିଶ୍ୱସ୍ତ କର୍ମଚାରୀ ଭାବେ ଜଣାପଡ଼ନ୍ତି, ସେ ମୂର୍ତ୍ତିଟି ପାଇଁ ବିନୟ ବାବୁ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି । ବିନୟ ବାବୁ ସେହି ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଦେଢ଼ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଦାବି କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସେହିଦିନ ରାତିରେ ଜଣେ ମୁଖୋଶଧାରୀ ଆଗନ୍ତୁକ ବିନୟ ବାବୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ମୂର୍ତ୍ତିଟି ନେଇ ଚାଲିଯାଏ । ପୁଲିସ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୋଇନ୍ଦା ଅଫିସର ପ୍ରଦୀପ ଚୌଧୁରୀ ଏହି ଘଟଣାର ତଦନ୍ତ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ।

ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିଗରେ ବାଈଜୀ ଯଶୋଦା ବାଈଙ୍କ ଘରେ ରାଜୁ ଗୁଣ୍ଡାର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । ଅଭୟକାନ୍ତ ସେଠାରେ ନିଶାସକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ରିଭଲଭରରୁ ଗୁଳି ଫୁଟିଥିବାରୁ ସବୁ ସନ୍ଦେହ ତାଙ୍କ ଉପରକୁ ଯାଏ । ଅଭୟକାନ୍ତ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭାବନ୍ତି ଯେ ସେ ହୁଏତ ନିଶା ଝୁଙ୍କରେ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି । ଏସବୁ ଘଟଣା ପଛରେ ଷ୍ଟେଟ୍‌ର ଅଫିସର-ଇନ୍-ଚାର୍ଜ ରାଧାଚରଣ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଥିବା ପରି ମନେହୁଏ, ଯିଏ କି ଅଶୋକାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାର ଛଳନା କରି ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ସିଦ୍ଧି କରୁଥିଲେ ।

କାହାଣୀର ଶେଷରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସତ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ । ଗୋଇନ୍ଦା ପ୍ରଦୀପ ଚୌଧୁରୀ ଧରାପଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅନ୍ଧାର କୋଠରୀରେ ବନ୍ଦୀ କରାଯାଏ । ସେଠାରେ ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ଯେ ଘନଶ୍ୟାମ ବାବୁ ହିଁ ସବୁ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ନାୟକ । ଅତୀତରେ ଜମିଦାର ଅବନୀକାନ୍ତ ଯେଉଁ ନାରୀ ଓ ଶିଶୁକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଥିଲେ ଘନଶ୍ୟାମଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏବଂ ଭଣଜା । ସେହି ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ଘନଶ୍ୟାମ ବାଇଶି ବର୍ଷ ଧରି ଜମିଦାର ପରିବାରରେ ଛଦ୍ମବେଶରେ ରହିଥିଲେ । ସେ ହିଁ ବିନୟ ବାବୁ ଓ ରାଜୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅଭୟକାନ୍ତଙ୍କୁ ଫସାଇଥିଲେ । ଶେଷରେ ପ୍ରଦୀପଙ୍କ ଚତୁରତା ଯୋଗୁଁ ଘନଶ୍ୟାମ ଧରାପଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ରହସ୍ୟର ପର୍ଦ୍ଦା ଉନ୍ମୋଚନ ହୁଏ ।

୨. 'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା'ର ସାମାଜିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ କରୁଣ ପରିଣତି

'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା'ର କାହାଣୀ ସୁକାନ୍ତ ନାମକ ଜଣେ ଗରିବ ଏବଂ ବେକାର ଯୁବକର ଜୀବନକୁ ନେଇ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସୁକାନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ଅସୁନ୍ଦର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଜଣେ ଧନୀ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ଚନ୍ଦ୍ରମାଧବ ବାବୁଙ୍କ ରୂପବତୀ କନ୍ୟା ଲପିତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଏ । ଚନ୍ଦ୍ରମାଧବ ବାବୁ ଜାଣିଶୁଣି ଜଣେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଯୁବକକୁ ନିଜର ଜୋଇଁ କରିଥିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଉପରେ ସେ ନିଜର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିପାରିବେ ଏବଂ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ନିଜ ଜୀବନ ଜିଇଁପାରିବ ।

ବାହାଘର ପରେ ସୁକାନ୍ତର ଜୀବନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଏ । ସେ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଏକ ବଡ଼ ମାରୁଆଡ଼ି କମ୍ପାନୀରେ ଭଲ ଚାକିରି ପାଏ ଏବଂ ବିଳାସମୟ ଜୀବନ ବିତାଏ । ସେ ନିଜର ପୁରୁଣା ବସାଘର ଛାଡ଼ି ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ବିରାଟ କୋଠାରେ ରହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏହି ଧନ ଓ ସମ୍ମାନର ମୋହରେ ସେ ଏତେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ ଯେ ସେ ନିଜର ବୃଦ୍ଧା ମା'ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରେ, ଯିଏ କି ପରେ ଗାଁକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି ।

କିନ୍ତୁ ସୁକାନ୍ତର ଏହି ସୁଖ ଥିଲା ମରୀଚିକା ସଦୃଶ । ଲପିତା ତାଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ପାଉ ନଥିଲେ, ବରଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ 'ଜାପାନୀ କଣ୍ଢେଇ' ପରି ମନେ କରୁଥିଲେ । ଲପିତାଙ୍କ ମନ ଅତୀତର ପ୍ରେମିକ ଅତନୁଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଥିଲା ଏବଂ ପରେ ସେ ସୁକାନ୍ତର ବନ୍ଧୁ ପ୍ରକାଶଙ୍କ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ସୁକାନ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ପତ୍ର ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ।

ଜୀବନର ମୋଡ଼ ବଦଳିଯାଏ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଧବ ବାବୁ ଦୁର୍ନୀତି ଅଭିଯୋଗରେ ଗିରଫ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଜେଲ୍ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ । ସୁକାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଚାକିରି ହରାଏ ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ସବୁ ବୈଭବ ଉଭେଇଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଗାଁରେ ମା'ଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ସୁକାନ୍ତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ । ସେ ନିଜର ଭୁଲ୍ ଅନୁଭବ କରେ ଏବଂ ସବୁ ବିଳାସ ଛାଡ଼ି ଗାଁକୁ ଫେରିଯାଏ ।

ଗାଁରେ ସେ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ଶିକ୍ଷକ ପରି ଅବଧାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଗ୍ରାମୀଣ ଶିକ୍ଷାର ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ 'ବିଦ୍ୟାନିକେତନ' ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ । କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଥରେ ଦୁଃଖ ଦିଏ-। ଉଦ୍‌ଘାଟନ ଦିନ ପରି ଅବଧାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । ପରେ ସୁକାନ୍ତ ନିଜେ ପକ୍ଷାଘାତ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ନିଜର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ହରାନ୍ତି । କାହାଣୀର ଶେଷରେ, କଟକ ଷ୍ଟେସନରେ ଲପିତା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷ (ପ୍ୟାରେଲାଲ୍)ଙ୍କ ସହ କାଶ୍ମୀର ବୁଲିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ସୁକାନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ-।

ଉପସଂହାର

ଓଡ଼ିଆ କଥା ସାହିତ୍ୟର ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତି 'ଅତୀତର ପ୍ରେତ' ଏବଂ 'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା'ର ଯାତ୍ରା ଶେଷ କରିବା ବେଳେ ପାଠକର ମନ ଏକ ଅଜଣା ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଭାବରେ ଭରିଯାଏ । ଏହି ଦୁଇଟି କାହାଣୀ କେବଳ ଶବ୍ଦର ସମାହାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷର ଅନ୍ତରୀଣ ସଂଘର୍ଷ, ଲୋଭ, ପ୍ରତିଶୋଧ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ନିଷ୍ଠୁର ପରିହାସର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ । ଏହି ଉପନ୍ୟାସଦ୍ୱୟ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସମୟର ଚକ୍ରରେ ମଣିଷ ଯେତେ ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜର କର୍ମଫଳରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ ନାହିଁ ।

'ଅତୀତର ପ୍ରେତ'ର ଉପସଂହାର ଆମକୁ ଚେତାଇ ଦିଏ ଯେ ପାପ କେବେହେଲେ ଲୁଚି ରହେ ନାହିଁ । ଜମିଦାର ଅବନୀକାନ୍ତ ସିଂହଦେଓ ଅତୀତରେ ଯେଉଁ ରକ୍ତର ହୋଲି ଖେଳିଥିଲେ, ତାହାର ପରିଣାମ ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ମ୍ୟାନେଜର ଘନଶ୍ୟାମ ବାବୁଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରତିଶୋଧର ନିଆଁ ଜଣେ ମଣିଷକୁ କିପରି ବାଇଶି ବର୍ଷ ଧରି ଜଳାଇ ରଖିପାରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ତାକୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧୀରେ ପରିଣତ କରିଦିଏ । ଘନଶ୍ୟାମ ବାବୁ କୌଣସି ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରେତ ନଥିଲେ, ବରଂ ସେ ଥିଲେ ନିଜ ଭଉଣୀ ଓ ଭଣଜାଙ୍କ ହତ୍ୟାର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବା ଏକ ଆହତ ସତ୍ତା । ଅଶୋକାଙ୍କ ପରି ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତା ନାରୀଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗୋଇନ୍ଦା ପ୍ରଦୀପ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମତା କାହାଣୀକୁ ଏକ ସାର୍ଥକ ଅନ୍ତ ପ୍ରଦାନ କରିଛି । ଏହି କାହାଣୀଟି ପଢ଼ିବା ପରେ ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁ ଯେ, ସମାଜରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ପାଇଁ ଅପରାଧର ଆଶ୍ରୟ ନେବା କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷିକା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

ଅନ୍ୟପଟେ, 'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା' ଉପନ୍ୟାସର ଉପସଂହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣ ଏବଂ ବାସ୍ତବବାଦୀ-। ସୁକାନ୍ତର ଜୀବନ ସେହି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଥିଲା, ଯିଏ ନିଜ ଜ୍ୟୋସ୍ନାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାମାଜିକ ପ୍ରତାରଣାର କଳା ବାଦଲ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ବା 'ହତା' ହୋଇ ରହିଗଲା-। ସୁକାନ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ମୃତ୍ୟୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ସରଳ ଆତ୍ମାର ସାମାଜିକ ଅବକ୍ଷୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପରାଜୟର ପ୍ରତୀକ । ଲପିତାଙ୍କ ଅହଂକାର, ଚନ୍ଦ୍ରମାଧବ ବାବୁଙ୍କ ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ସହରର କଳୁଷିତ ବାତାବରଣ ସୁକାନ୍ତଙ୍କୁ ତିଳ ତିଳ କରି ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖକୁ ଠେଲି ଦେଇଛି-। ଶେଷରେ ସୁକାନ୍ତ ଗ୍ରାମୀଣ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଯେଉଁ 'ବିଦ୍ୟାନିକେତନ' ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କର ଏକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସେହି ସଫଳତା ଦେଖିବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦେଲାନାହିଁ । ସୁକାନ୍ତଙ୍କ ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମୟର ଦୃଶ୍ୟ ପାଠକର ଆଖିକୁ ଲୁହରେ ଭିଜାଇ ଦିଏ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ହରାଇ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ଅଥଚ ଲପିତା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହ ସୁଖର ସନ୍ଧାନରେ ବାହାରି ଯାଇଛନ୍ତି ।

ଏହି ଦୁଇଟି ଯାକ ପୁସ୍ତକ ଆମକୁ ମାନବୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝାନ୍ତି । 'ଅତୀତର ପ୍ରେତ' ଆମକୁ ସତର୍କ କରାଏ ଯେ ଅତୀତର ଛାୟା ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଗ୍ରାସ କରିପାରେ, ଏବଂ 'ଚନ୍ଦ୍ରାହତା' ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଅହଂକାର ଓ ସମ୍ପର୍କର ଅବହେଳା ଜୀବନକୁ କିପରି ଶୂନ୍ୟ କରିଦିଏ । ଲେଖକ ଭୂପେନ୍ ଗୋସ୍ୱାମୀ ଏବଂ କମଳା ପ୍ରସାଦ ମହାନ୍ତି ନିଜ ନିଜର ଶୈଳୀରେ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜର ଏକ ନିଚ୍ଛକ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।